MENU

‹ Aktualności

#CZTR_COVID-19: Stan epidemii a realizacja umów handlowych
26.03.2020

Epidemia koronawirusa powoduje coraz większe trudności i ograniczenia w obrocie gospodarczym. Przedsiębiorcy muszą nie tylko radzić sobie szeroko rozumianymi następstwami choroby w życiu publicznym, ale dodatkowo część z nich doznała ograniczeń wynikających ze specustawy z dnia 2 marca 2020 r. W takim otoczeniu rynkowym wykonywanie zobowiązań wynikających z zawartych umów wzajemnych (dostawy, najmu, dzierżawy, leasingu i wielu innych umów zawieranych w obrocie gospodarczym) może być utrudnione, a niejednokrotnie w ogóle niemożliwe. Zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki wywołane epidemią mogą powodować wystąpienie znacznych dysproporcji w ciężarze wzajemnych świadczeń stron umowy i prowadzić niejednokrotnie do poziomu wykraczającego ponad standardowo akceptowane ryzyko w relacjach handlowych.

Umowy zawarte pod prawem polskim

Zaistniała obecnie sytuacja może uzasadniać powołanie się przez przedsiębiorcę mającego trudności z realizacją obowiązków umownych na tzw. klauzulę nadzwyczajnej zmiany stosunków (rebus sic stantibus). W efekcie umowa, która w wyniku stanu epidemii stała się problematyczna do wykonania, może zostać zmieniona lub nawet rozwiązana. Jakie zatem warunki muszą być spełnione, aby przedsiębiorca mógł powołać się na tę klauzulę?

Przede wszystkim należy dokonać oceny wpływu epidemii na możliwość wykonania konkretnej umowy. Znajdująca się w art. 357(1) kodeksu cywilnego klauzula wymaga, aby z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia było dla jednej ze stron połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jej rażącą stratą. Do zastosowania klauzuli koniecznym ponadto jest, aby strony nie przewidziały nadzwyczajnych okoliczności przy zawieraniu umowy. Sytuacja, z jaką obecnie mamy do czynienia, jest bez wątpienia okolicznością niemożliwą do przewidzenia, a jednocześnie w wielu wypadkach będzie prowadziła do nadzwyczajnej zmiany stosunków. Co istotne – klauzula ta ma zastosowanie również do umów dotyczących zamówień publicznych.

Każda ze stron może w takiej sytuacji powołać się na klauzulę nadzwyczajnej zmiany stosunków i zaproponować swojemu kontrahentowi renegocjację umowy. W przypadku gdyby strony nie doszły w tym zakresie do porozumienia, można rozważyć wystąpienie z powództwem do sądu z żądaniem sądowej zmiany umowy. Sąd, rozpatrując w takiej sytuacji sprawę, dokona oceny, czy spełnienie świadczenia przez jedną ze stron byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami wynikającymi z sytuacji epidemicznej. W przypadku odpowiedzi twierdzącej powołanie się na klauzulę nadzwyczajnej zmiany stosunków będzie uzasadnione, a sąd może wtedy zmienić sposób wykonania umowy, wysokość wzajemnych świadczeń, a nawet orzec o rozwiązaniu umowy.

Umowy zawarte pod prawem obcym

Sytuacja będzie kształtowała się odmiennie, kiedy zawarta przez strony umowa jest rządzona prawem obcym. Wtedy z oczywistych względów wyłączona jest możliwość powoływania się na regulacje polskiego kodeksu cywilnego. Przedsiębiorca dotknięty skutkami epidemii może jednak próbować szukać rozwiązań na innych polach.

W pierwszej kolejności należy dokonać analizy przepisów prawa właściwego dla umowy. Być może będzie ono zawierało postanowienia zbliżone lub podobne do tych występujących w prawie polskim.

Ponadto przeważająca część umów z elementem transgranicznym zawiera postanowienia regulujące sytuację siły wyższej (a za taką umowa może uznawać epidemię) i konsekwencji jej wystąpienia dla stron umowy. W części przypadków na podstawie tych regulacji strony będą zwolnione z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy.

W zaistniałej sytuacji wielu przedsiębiorców zdecyduje się też zapewne na renegocjację zawartych umów niezależnie od obowiązujących regulacji prawnych, gdyż będzie to jedynym rozsądnym rozwiązaniem pozwalającym na najlepsze zabezpieczenia interesów obu stron.  


Wojciech Kośla
adwokat, partner
w.kosla@cztr.pl

 

Obserwuj nas na LinkedIn
lub zobacz pozostałe aktualności ›
Obserwuj nas na LinkedIn
X
Link do PDF zostanie wysłany na podany adres email po wypełnieniu formularza: