MENU

‹ Aktualności

#CZTR_COVID-19: Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki
26.03.2020

Podstawą prawną odpowiedzialności członków zarządu jest art. 299 Kodeksu spółek handlowych. Paragraf pierwszy tego artykułu stanowi, żejeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. A zatem członek zarządu jest zobowiązany do spłacenia wierzytelności ze swojego majątku, jeżeli spółka okaże się niewypłacalna. Ciężar wykazania bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce spoczywa na wierzycielu, jednak bezskuteczność ta może być wykazana np. postanowieniem organu egzekucyjnego umarzającym postępowanie egzekucyjne, jak i każdym innym dowodem.

Co istotne, odpowiedzialność ponoszą wszystkie osoby, które pełniły funkcję członka zarządu spółki od dnia, w którym powstało zobowiązanie. Dla powstania odpowiedzialności nie ma znaczenia fakt, czy członek zarządu został prawidłowo wpisany do rejestru gdyż „decydujące znaczenie ma rzeczywiste posiadanie statusu członka zarządu” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2019 r. III CSK 96/17).

Przepisy prawa zatem dają wierzycielowi silną pozycje, w której tak naprawdę winien jest jedynie wykazać to, że (a) wierzytelność zaistniała, (b) dana osoba piastowała funkcję członka zarządu w czasie istnienia wierzytelności oraz (c) zaistniała niemożność zaspokojenia wierzytelności z majątku spółki.

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli uda mu się wykazać, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, że w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niespełnienia powyższych przesłanek wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2 KSH).

W przypadku pierwszej z przesłanek, tj. złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, należy podkreślić, że samo faktyczne złożenie nie wystarcza, a czynność ta powinna być dokonana „we właściwym czasie”. Pojęcie to jest sporne w doktrynie i orzecznictwie, jednakże na uwagę zasługuje wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 marca 2019 r. I AGa 144/18, w świetle którego „czasem właściwym” do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 299 § 2 kshjest czas, gdy wprawdzie dłużnik spłaca jeszcze niektóre długi, ale wiadomo już, że ze względu na brak środków nie będzie mógł zaspokoić wszystkich swoich wierzycieli. Dlatego od członków zarządu oczekuje się najwyższej staranności oraz zdolności przewidywania i podejmowania działań w sytuacji, która budzi ryzyko wystąpienia stanu niewypłacalności.

Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest obligatoryjne zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i powinno nastąpić w terminie 30 dni od momentu, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Prawidłowe złożenie wniosku może uchronić członka zarządu od poniesienia odpowiedzialności odszkodowawczej.

W świetle wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I AGa 175/18:

Członek zarządu może zwolnić się z odpowiedzialności przewidzianej w art. 299 § 1 KSH wykazując, iż w czasie pełnienia przez niego funkcji nie było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a tym samym wykazując, iż nie istnieje związek przyczynowy między sposobem sprawowania zarządu a szkodą doznaną przez wierzyciela spółki, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź w końcu, że mimo niezgłoszenia upadłości wierzyciel nie uzyskałby zaspokojenia. Okoliczności te jednak należy wykazać.

Istotnym jest również fakt, że członek zarządu może również ponosić odpowiedzialność karną, której podstawą będzie art. 586 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki - podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Ponadto odpowiedzialność członka zarządu za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości może skutkować również nałożeniem na niego przez sąd zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na okres od roku do 10 lat.

Kwestia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na orzecznictwo sądowe, gdyż nie tylko doprecyzowuje przepisy prawa ale co istotne także – podlega ewolucji z biegiem czasu, zwiększając ryzyko piastowania takiej funkcji. W konsekwencji, osoby pełniące funkcję członka zarządu zobowiązane są do zachowania należytej staranności, szczególnie w obliczu prognozowanego, w związku pandemią koronawirusa, kryzysu gospodarczego.


 

Marta Pasztaleniec
radca prawny
m.pasztaleniec@cztr.pl

Bartłomiej Ryś
prawnik
b.rys@cztr.pl

 

Obserwuj nas na LinkedIn
lub zobacz pozostałe aktualności ›
Obserwuj nas na LinkedIn
X
Link do PDF zostanie wysłany na podany adres email po wypełnieniu formularza: